Thursday, August 10, 2006

Kudus-2


3 Ağustos 2006, Kudus

Maalesef, İsrail'de internet Filistin'de oldugundan çok daha pahali bunun için cok sık yazamiyorum. Seyahatin sonuna yaklastigim icin param da iyice azaldı, ama herşey yolunda. Dün sabah uyanır uyanmaz, asıl rezervasyonu yaptırdığım hostele taşındım. Burası çok daha güzel, hem eski bir kaleye benziyor, hem de tam kapalıçarşının içinde. Finlandiya, Cek Cumhuriyeti, Kanada, Filistin, İsrail, İrlanda, Almanya, İtalya, Belçika, İngiltere ve Slovakya'dan insanlar var. Hepsiyle az çok sohbet ettik ve İsrailli dahil herkes Filistin yanlısı. Savaş ve politika her sohbetin içinde ister istemez.

Hepimizin Mescid-i Aksa olarak bildiği aslında Hz. Ömer Camii olan camiye giriste müslüman olduğunu kanıtlamak gerekiyor, ''ecnebi''lere yasak. Önce Hz. Omer Camii’ne gidiyorum, öğle namazı vakti, cami kalabalık, sonra aynı bahçe içindeki Mescid-i Aksa’ya geçiyorum ve inanılmaz birşey oluyor. Daha girer girmez, etrafima göz bile atamadan ağlamaya başlıyorum, hüngür hüngür. Oturuyorum bir köşeye elimde mendil nerdeyse hıçkırarak ağlıyorum, kendime de şaşırıyorum nooluyo neden ağlıyosun diye sonra fark ediyorum buranın müthiş manevi atmosferinden kaynaklandığını. Yapı sade, etrafta görsel olarak insanı ağlatacak yoğunlukta birşey yok ama havası anlatılmaz yaşanır derler ya, öyle işte...Çıkmak istemiyorum bir türlü, uzun uzun oturuyorum içeride, sonra daha eski olan alt katı geziyorum ve sonunda büyülenmiş bir şekilde çıkıyorum. Yine Kapalıçarşı sokaklarindan gecerek Jaffa Gate e yuruyorum ve Tower of David muzesini geziyorum. Birkaç bölümden oluşan kale yani muzenin icinde bir minare var ama simdi kullanımda değil, cami belki de yıkıldı bilmiyorum. Müze, Kudüs'ün tarihini anlatıyor, her bölümde geçirdigi dönemler var, Osmanlı dönemi ise diğerlerine gore çok küçük ve yavan kalmis, 400 sene şehre egemen olmasina ragmen. Bu bölümde bir de interaktif film var. Baslangıç hüzünlü bir müzik ve Türk Bayrağı’nın inişi ve İngiliz Bayrağı’nın yükselişi, daha neşeli bir müzik ve 1948, İsrail Bayrağı’nın yukselişi, mutlu son! 400 senelik Osmanli idaresine karsin 31 sene Ingiliz Mandasi daha olumlu anlatılıyor. Tum ‘eski kent’ kısmının duvarları Kanuni Sultan Süleyman tarafından yapılmış, Filistinliler Türk olduğumu öğrenince hemen övunerek bundan bahsediyorlar ama müze o kadar önem vermemiş.

Akşam bir hahamla bulusuyorum, gelmeden once irtibata gectiğim, ismi Jeremy Milgrom. 55-60 yaşlarında İsrailli liberal, muhalif bir haham. Buluştuğumuz sırada yine bir sürü Yahudi Ağlama Duvarı’na doğru yürüyor ama bu kez protesto değil ibadet için, İsrail bayrakları yok. Yılın önemli ibadet günlerinden biri ve hepsi oruçlu, dün gün batımından bugun gün batımına kadar. Biz de peşlerine takılıp gidiyoruz ve Milgrom’ın Israil’e, savaşa, tüm olanlara iliskin görüşlerini dinliyorum hayretle ve sevinçle. İsrail'le Lubnan arasında yaşanan savaş değildir diyor, İsrail’ín haksız saldırısıdır, baskın ve haksız işgalidir diyor. Kendi çocuklarının şu an askerde bulunmasından duyduğu rahatsızlığı anlatıyor, sonuna kadar eleştiriyor tüm politikaları. Bu sırada siyah ceketli ve şapkalı 'koyu' bir yahudi yardim icin para istiyor ve Milgrom Arapça konuşmaya başlıyor, tepkisini görmek için, o da sadece şükran deyip geçiyor. ''Bu şehir gerçekten barış şehri olabilirdi ama şimdi sadece güvenlik önlemleri altında bu şekilde yaşanabiliyor aslında grupların birbirleriyle iletişimi yok! Bu arada tum ulke genelinde 3-4 okul varmıs İsrailli ve Filistinli çocukların birlikte gidebildiği.Bu bile buyuk bir adım gibi görünüyor bana.

Sonra bugün Yahudilerin Mescid-i Aksa’ya girmeye çalışacaklarını öğreniyorum, Yahudi inancına göre burası Süleyman Mabedi’nin üzerine inşa edildiği Moria Tepesi’ne yani Hz. İbrahim’in doğduğu yere denk geliyor. Devlet yahudilerin girişine izin verdi ama polisin ne yapacağı belirsiz. 20-45 yas arası hiçbir müslüman erkeğin bugün Mescid-i Aksa’ya giriş izni yok, en son bunu yaptıklarında, 2000’de Ariel Şaron da onlara katılmış, 2. intifada olmus. Büyük olaylar çıkabilir diyorlar.

Buraki çarşıda Filistinlilerin İsrail süs eşyaları, anahtarlıkları, hatta ‘don’t worry be jewish’ yazan tişortleri sattıklarını görünce çok garipsedim. Hostelde çalışan Fahmi’ye bunu sordum, para gerekiyor ne yapsınlar dedi, ben de o zaman yenilgiyi kabullenmiş o demektir, artik Kudüs’ü geri alacağını söyleyemez, lafta kalır.

Turkiye'de savaş görmedim ama deprem gibi bir felaket olduğunda müthiş bir birlik oluşur, herkes para toplar, ülkenin diğer ucundakine gonderir yardım eder, sizde böyle birşey var mı? Kudüs'te kimse pek umursamıyor gibi olanları, İsrailliler’in savaş yanlısı gösterisine kimse karşı çıkmıyor, neden böyle diye sordum ve artık pes ettiklerini, ettirildiklerini söyledi. Bir iş bulup kendini kurtardıktan sonra herkes kendi ailesini geçindirme derdine düşüyor ve bireysel olmaya başlıyor. Bir de gençken herkes daha aktif, daha inaniyor değişime ama sonra görüyorsun ne kadar güçlü olduklarını, karşı koymak imkansız, diyor ki bazen kendi arkadaslarımın bile casus oldugundan şüpheleniyorum, herkesi tek tek satın alıyorlar...Dernek kurma girişimleri, bütünlük kurma girişimleri engelleniyor, burda bir liderleri yok, Kudüs’te yaşayanların vatandaşlıkları yok ne İsrail'den ne Filistin'den yurtdışına giderken özel bir seyahat belgesiyle gidiyorlar. Durum çok karışık, çok boyutlu ve üzücü. Bana da ümitsiz görünmeye başladı.

Bitmeyen Kavga: Kudus


1 Ağustos 2006, Kudüs

Sabah tekrar Bir Zeit Üniversitesi’ne gittim, tanıştığım herkesle vedalaşmak için. Önce kamp koordinatörü Gadah’ı buldum, daha evime bile gelemedin ki yemekler yapacaktım sana dedi, ben de seneye inşallah diyebildim, ikimizin de gözleri doldu. Sen İstanbul’a gel dedim, okulun tişörtlerinden hediye etti bana. Ahmad ve Lauri’yi aradım, yine benim gibi iptal olduğu halde kamp için gelen iki kişiyi gezdiriyorlardı, biri Romanya’dan biri ABD’den. Amerikalı olana, Amanda’ya ailesinin buraya gelmesiyle ilgili ne düşündüğünü sordum ve bilmiyorlar ki cevabını aldım. Annesine Mısır’da olacağını söylemiş, babası ise Mısır’ı bile bilmiyormuş. Onlar da her şeye rağmen gelip görmek istemişler buraları. Hep birlikte yemek yiyip sohbet ettik.

Kuzeyde bir kasabada yasayan Musevi Filistinlilere geldi söz. Hepsi Hamas’a vermiş oylarını. Sonra PKK ve Hamas'ı karsılaştırmalar başladı. Ne yabancılar ne de Filistinliler PKK’yı bir terör örgütü olarak görmüyorlardı, Hamas neyse PKK da oydu onlar için.

Yurda gidip eşyalarımı toparlamam saatler sürdü, nedense ayaklarım geri gidiyordu, hedef Kudüs olsa bile Ramallah’tan ayrılmak istemiyordum. Yurttaki herkesle vedalaştım ve yola çıktım. Aslında yol 16 km olmasına rağmen kontrol noktalarındaki beklemelerle 1 saat sürdü. Yanımda oturan Namir’le sohbet ettik. 20 yaşında Kudüslü bir Bir Zeit Üniversitesi öğrencisi olan Namir, her gün Kudüs’ten Ramallah’a geliyor okula gidebilmek için. İki yıl önce annesini kaybetmiş ve 5 kardeşin en büyüğü ve abla olarak evdeki tüm sorumluluk ona ait. Bunları anlatırken İsrailli asker otobüsü durdurup içeri girdi ve kimlikleri kontrol etti ve Namir’in gözlerinin dolduğunu fark ettim, onu öyle görünce ben de dayanamadım. Alışılmıyor mu dedim, hala bu kadar çok mu etkileniyorsun? Ne ben buna alışabileceğim dedi ne de bu durum değişecek, sorunun hiçbir zaman çözüleceğine inanmıyorum! Bu sırada Kudüs’e girmiştik ve ben artık Filistin’de değil İsrail’de olduğumu hissediyordum. Ramallah’ta aldığım yerel telefon hattı da anında kesilmişti, şimdi ara sıra servis gelip gidiyor. Şam kapısında otobüsten indim ve kalacağım oteli aramaya başladım, ama hem sırtımdaki hem elimdeki çantalar öyle ağırdı ki çok zor yürüyordum, bir taksiye bindim ama çok yakın olmasına rağmen benim istediğim yere gidemeyeceğini tüm yolların kapalı olduğunu söyledi şoför. Çaresiz indim, etrafa bakındım ve bir manav gördüm. Filistinli sahiplerine otelin yerini sordum yaklaşık 15 dakika yürüme mesafesinde olduğunu söylediler ama çantalarla imkansız göründü, para karşılığı belki çocuğu belki çırağı 10 yaşındaki Ahmet’in bana yardim etmesine izin verdiler ve yola koyulduk. O önde ben arkada, etrafta ultra Ortodoks Yahudiler, Filistinliler, papazlar, polisler, askerler eşliğinde yürüdük ve bir meydana vardık.

Yüzlerce, binlerce İsrailli ellerinde İsrail bayrakları çoluk çocuk aynı yöne doğru ilerliyorlardı. Yükümün ağırlığı, oteli bir türlü bulamayışımız, Ahmet’in İngilizce benim Arapça bilmemem gibi bir sürü sebep yüzünden bulduğum ilk pansiyona girdim, ve teşekkür ederek Ahmed’i gönderdim. Zaten rezervasyonum yarın başlıyordu diğer otelde, bu yüzden bir geceliğine burada kalıyorum. Hemen eşyaları bırakıp Yahudilerin arasına karışıp onların gittiği yöne doğru yürümeye başladım. Bu sırada öğrendim ki hepsi Ağlama Duvarı’na hem dua etmeye hem de savaşa destek vermek amacıyla gidiyorlarmış! Bugün aynı zamanda Gazze’den İsraillilerin çıkarılmasının yıldönümüymüş. Savaşa destek sözünü duyunca resmen kanım dondu. Binlerce İsrailli bu miting için kuzeyden, güneyden otobüsler kaldırıp genç yaşlı, çoluk çocuk Kudüs’e gelmişler. Gençlerin bazılarının başlarında turuncu bantlar, kimisi bir köşede durmuş elinde dua kitabı, ileri geri giderek ibadet ediyor, diğerleri koşturuyor, ben de şaşkın bir halde bir duruyor bir yürüyorum. Kiliselerin yanından geçiyorum, camilerden ezan sesleri geliyor, Ermeni lokantaları yol boyunca dizili, tarifi çok güç bir ortam ve duygular. Sonunda ağlama duvarına geliyoruz. Girişte çok yoğun güvenlik önlemleri var, çantalara bakıyorlar.

Sanırım benden başka Müslüman yoktu aralarında, beni de onlardan sanıp arama gereği duymadılar ve alana girdim. Haham, yüksek sesle, bazen bağırarak, bazen ağlayarak, İbranice bir şeyler söylüyor, insanlar eşlik ediyor, dinliyor, içim bir tuhaf oldu. Nasıl oluyor da bu kadar insan, bu kadar ‘inançlı’ insan savaşa destek veriyor? Bir kaç poz fotoğraf çektim, biraz kameraya kaydettim sonra daha fazla dayanamayıp geri dönmek için yola çıktım.

Kapalı çarşıyı andıran üstü kapalı pasajların içinden geçerek yürüdüm eski kentte ve kayboldum. Gördüklerimden öyle etkilenmiştim ki pansiyonun adını da unuttum, ilk geldiğim meydanı arıyordum, ama her sokak sanki diğerinin aynısı. Taş binalar, taş yollar, küçük küçük yüzlerce sokak. Hava kararmıştı, tüm dükkanlar kepenklerini indiriyordu. Bir markete girdim meydanın adını öğrendim, tekrar yürümeye başladım. Yahudiler de gösterilerini bitirmiş geri dönüyorlardı, her yer kalabalık, Filistinli dükkan sahipleri hayret içinde etraflarını seyrediyorlardı. Evet burada herkes bir arada yaşıyor ama pek de dostça değil, birbirleri yokmuş gibi davranıyorlar. Zaten her an elleri tetikte olan İsrailli askerlerle dolu her yer. En sonunda kaldığım yeri buldum, bir şeyler yedim ve şimdi kafam karmakarışık tüm olanlardan sonra.

Filistin Portreler


1 Ağustos 2006, Al Bireh

Faris Arouri, Bir Zeit Üniversitesi Ekonomi bölümünden mezun olduktan sonra 2005’te Youth&Peace Forum’da (Gençlik ve Barış) çalışmaya başlamış ve kısa zamanda başkan olmuş. Birçok gençlik değişim programı düzenleyen organizasyon, ‘çözüm’ü gençliğin getireceğine inanıyor. Faris’le Filistin üzerine bir sohbet yapıyoruz ve bilmediğim ne kadar çok şey olduğunu görüyorum.

Bati Şeria ve Gazze bölgeleri 1967- 1993 yılları arasında tamamen İsrail tarafından kontrol ediliyor. 1993’te Suriye, Lübnan, Filistin ve İsrail’in Washington D.C. de yaptığı görüşmelerden istenen sonuç çıkmayınca Filistin ve İsrail temsilcileri, baskının olmadığı serbest bir bölgede Oslo, Norveç’te bir dizi müzakere yapıyor, bunların sonunda imzalanan anlaşmada dış işleri ve sınır kontrolü İsrail inisiyatifinde olmak koşuluyla Filistin’in iç işlerinde serbest olmasına karar veriliyor. Halkın büyük bölümü bu anlaşmayı bir ihanet olarak nitelendiriyor, çünkü çoğunluk direnişten yana.

Tabii bu durum tüm kamu işlerinde bürokrasinin uzamasına sebep oluyor. Daha önce sadece İsrail’in imzası gerekirken, bu anlaşmayla önce Filistin, sonra İsrail onayı gerekiyor. Böylece aslında İsrail, kendisini birçok sorunla birinci elden uğraşmaktan kurtarmış oluyor. Görünürde Filistin’e inisiyatif veriyor ama hala tüm onay ve son karar yetkileri kendisine ait. Ancak İsrail bu kararlara da sadık kalmıyor, sürekli baskınlar düzenliyor, anlaşmaya göre girmesi yasak olan bölgelere giriyor, Filistin polisinin silah taşıma hakkını engelliyor ve en sonunda 2000’de tekrar işgal ediyor.

Filistin toprakları 3 bölgeye ayrılıyor. Zone A, tamamen Filistin kontrolünde olan bölgelere verilen isim. İsrail’in bu bölgeye girmesi tamamen yasak. Filistin’in yüzde 8 i Zone A. Örneğin Ramallah da Zone A, fakat İsrail askerleri haftada iki kez şehri basıp havaya ateş açıyor, ve polis bir şey yap(a)mıyor. Zone B’de sivil yönetim Filistin’e, askeri yönetim ise İsrail’e ait. Yüzde 20 lik dilim bu statüde. Zone C ise tamamen İsrail kontrolünde, oran yüzde 72.

100 bin kişilik nüfusa sahip olan Hebron şehri sadece 200 İsrailli tarafından kontrol ediliyor. Dağılım ise net değil, Ramallah Zone A olmasına rağmen 2 km yakındaki gecen gün gittiğim Jalazone kampı Zone C, hemen yanımızdaki başka bir bölge Zone B, tam bir ayrım yapmak çok zor.

Filistin vatandaşlarının pasaportlarıyla yurt dışına çıkışta izlenen prosedürü soruyorum. Birçok ülke pasaportları tanıyor, ve Ramallah & Kudüs ‘teki elcilik ve konsolosluklar vasıtasıyla vize veriyor. Şaşırtıcı olan ise Lübnan, Suriye, Irak ve Libya’nın Filistin devletini tanımamakla kalmayıp, Filistinlilerin de kendi topraklarına girmesine izin vermemesi. 1993 anlaşmasına karsı oldukları için böyle bir tutum içine giren bu ülkeler, ne Filistin pasaportuna ne de İsrail pasaportuna giriş izni vermiyor. Suudi Arabistan çok zor vize veriyor. Mısır transit geçişlerde dahi günlerce hücrelerde bekletiyor Filistinlileri. Gidişe en kolay izin verenler ise Avrupa ülkeleri.

Filistinliler dünyanın kendilerini nasıl algıladığını artık pek de umursamıyor. Ama halk ve devlet ayrımının farkındalar. Evet, dünyada çoğu insan Filistin’in özgürlüğünden yana ama düşünce bazında, bunu politikasına yansıtamıyor, eyleme dökemiyor. Pekiyi bu insanları hayal kırıklığına uğratıyor mu? Düşmanlığa sebebiyet veriyor mu? Hayır, başta unutulmuşluk, dışlanmışlık hissetmişler ama artık 50 yıl olmuş, dünyadan beklentilerini, umutlarını kesmişler, düşmanlık da yok, sadece biliyorlar ki onlara kendilerinden başkasının faydası yok. Arap dünyası 70'lerde çok destek vermiş davalarına, büyük boykotlar yapılmış ama o zamanlar çok geride kalmış, şimdi gözlerinin önünde çocuklar öldürülüyor ve kimse sesini çıkarmıyor.

İsrail gibi güçlü bir orduya, dünyayı arkasına almış bir devlete karşı direniş güçlerini nereden aldıklarını soruyorum. Sadece özgürlük ve bağımsızlık güdüsü cevabını alıyorum. Yönetimler değişebilir, alınan kararlar, izlenen politikalar değişebilir ama halkın özgürlüğe ve bağımsızlığa olan inancı hiç değişmiyor. Yani aslında liderler, politikacılar, hem kendi içlerindekiler hem de dünyanın geri kalanındakiler onların fikirlerini ve inançlarını etkileyemiyor. Burada çok güçlü, köklü bir kültür var, tarihin, insanlığın başladığı şehirler, peygamberlerin yaşadıkları topraklar var, bunların yanında 50 senelik esaretler, gelip geçici siyasetçilerin kar güden politikaları halkı kandırmak için çok zayıf kalıyor. Belki de bu yüzden Filistin’de diğer Arap ülkelerinin aksine, sokaklarda, ana caddelerde, liderlerin fotoğrafları yok. Halk sadece kendisine inanıyor.

Sünni- Şii ayrımı ise yok çünkü burada Şii yok. Olsa da fark etmez diyorlar, çünkü din Filistin’de hiçbir zaman bir çatışma unsuru olmamış. Örneğin ‘Doktor’ lakabıyla tanınan George Habash (Popular Front for the Liberation of Palestine Genel Sekreteri) Hıristiyan olmasına rağmen batı emperyalizmine ve siyonizme karşı duruşuyla, Arafat’ın 1993’te imzaladığı Oslo anlaşmasını Filistin Devrimi’ne ihanet olarak nitelemesiyle halktan büyük destek görmüş. Ayrıca burada yasayan Filistinli Museviler ve çok sayıda Hıristiyan da bir dışlanmaya maruz kalmamış, onların birleştiği çok önemli bir nokta var ve bu da yine bağımsızlık.

Ramallah'ta girdiğim her dükkanda, yurtta, okulda, Internet cafelerde, kuaförlerde açık olan tüm televizyonlarda sürekli haberler seyrediliyor. Popüler kültür, televizyon şovları ve diziler onları esir almamış. Ama üzücü haberleri duyduklarında tepki vermiyorlar, günlük hayatın bir parçası olmuş tüm olanlar. Belki de içlerine atıyorlar, bilemiyorum.

Akşam yemeği için Filistinli bir yönetmen olan Mohanad Yaqubi, Sırp bir anne ve Filistinli bir babanın çocuğu olan eşi Rani ve yakınlarda "The Silent Minaret" isimli kitabıyla Avrupa birliği Edebiyat ödülünü almış olan Ishtiyaq Shukri ile buluşuyoruz.

Mohanad çok genç bir yönetmen, kısa filmler çekiyor. Şimdiye kadar Venezüella, Fransa ve Tunus'ta filmler çekmiş. Politikadan ve ülkesinin içinde bulunduğu durumdan bunalmış, bizim bir kültürümüz var diyor ve bu sadece İsrail- Filistin çatışmasından ibaret değil ve ben de ülkemin bu yönlerini yansıtmaya çalışıyorum.

Eşi Rani, Bir Zeit'de sosyoloji ve antropoloji okumuş aynı zamanda da müzisyen. Eski Yugoslavya’da doğan Rani'nin annesi 70'lerde Filistin yanlısı bir aktivistmiş, babası da bu dönemde Sırbistan’da bulunuyormuş, tanışıp evlenmişler. Rani 14 yaşındayken savaş çıkınca Filistin'e gelip yerleşmişler. Önceleri herkes önyargılı yaklaşmış Sırp olduğu için, halbuki diyor biz ülkemizin yaptıklarından utandığımız için, savaşın bir parçası olmak istemediğimiz için Filistin'e geldik. Önceleri özlemiş memleketini ama şimdi evim Filistin diyor. Mohanad'le evleneli henüz 17 gün olmuş, Mohanad'in ailesi biraz karşı çıkmış evliliğe ama sonra kabullenmişler.

Istihyaq Shukri, Güney Afrikalı Müslüman bir yazar. İlk kitabi Sessiz Minare’de mazlumun azınlıkların Afrika'da yaşadığı sıkıntılardan bahsediyor, ve ülkesinin her gücün değişiminden, kültürünü kaybedişinden duyduğu rahatsızlıktan. Belki de bu yüzden sık sık Filistin'e geliyor, burada özlediğim kültürü buluyorum diyor ve yeni kitabını Filistin üzerine yazacağının müjdesini veriyor.

Faris'in babası da bize katılıyor. Tayseer Arouri, Bir Zeit Üniversitesinde Fizik profesörü, ayni zamanda da eski bir politikacı. Sol görüşlü bir politikacı olarak İsrail tarafından nasıl algılandığını soruyorum ve aldığım cevap beni dehşete düşürüyor. 1970'lerde henüz evlenmeden önce bir gece yarısı evi basılıyor ve apar topar hapishaneye götürülüyor. Hiçbir iddia ve delil olmadan tam 45 ay hapis yatıyor. Her 6 ayda bir suresi uzuyor ve kendisine hiçbir açıklama yapılmıyor. " İlk iki sene daha kolaydı, içeride bol bol konuşuyor, tartışıyorduk. Kütüphaneyi kullanım hakkımız sınırlıydı, ayda bir kez sadece yarim saat iznimiz vardı. Üçüncü sene hapishane giderek kalabalıklaştı ve kişi başına 44cm2 nin düştüğü bir darlıkta yasamaya başladık."

Hapse girmekten çok yargısız infaz dokunmuş Arouri'ye. Hiçbir açıklama yapılmadı diyor ve son yıl gelen hapishane müdüründen bahsediyor. Musevi bir Türk olan müdürün arası mahkumlarla her zaman çok iyi olmuş. Hangi görüşten olursa olsun hepsine çok olumlu ve dostane yaklaşmış. Aoruri, bir gün odasına gitmiş ve rica etmiş, neden buradayım, sadece bunu öğrenmek istiyorum! Müdür bir hafta sonra kendisini çağırmış, ve MOSSAD'dan kendisine ulaşan kağıdı okumuş. "İsrail senin onlara zarar verebilecek düşüncelere sahip olabileceğini düşünüyor." Yani ortada hiçbir eylem yada geçerli sebep yok! Sadece 'düşünceler' ve varsayımlar var.

Müdür, Arouri'nin avukatıyla görüşmüş, bazı yazışmalar yapmış ve 3 ay sonra Arouri serbest kalmış. Tabii bununla kalmadı diyor, 1983'te 18 gün, 1994'te 1 yıl tekrar hapis yattım. Çok mütevekkil ve soğukkanlı bir tavırla anlatıyor tüm bunları, hayatından çok olağan kesitler halinde. Simdi 60'ına yaklaşmış bir profesör ve politikayla eskisi kadar haşir neşir değil.

Konuştuğum herkes iki devletli çözüm konusunda hem fikir. Belki bu yine taviz vermek anlamına gelecek ama İsrail’in tek devlet çözümüne yanaşmayacağının farkındalar. Hangi görüşten ve inançtan olursa olsun, Kudüs’e gitmelerinin yasak olması, tüm Filistinlilerin zoruna gidiyor. Ve ben bugün onların gözbebekleri, ne olursa olsun başkentleri Kudüs’e gidiyorum, Ramallah'ı geride bırakarak. Ama hem onlara hem kendime söz veriyorum bir gün geri geleceğim

Jericho


30 Temmuz 2006, Bir Zeit

Dün gece çok zor bir gece oldu, iki gündür devam eden soğuk algınlığım iyice arttı, boğazım ve kulaklarım çok ağrıdı, sabah uyandığımda çok halsizdim ama buradaki vaktimi de boşa geçirmek istemediğimden ilaç alarak yola çıktım. Allah’tan yanımda Bilgen vardı yine. Bu kez yolculuk 60 km uzaktaki Jericho (Eriha) şehriydi. 11 bin yıllık tarihi olduğu söylenen şehir, dünyanın en eski kenti olarak kabul ediliyor. Giderken önce Filistin’den çıkıp İsrail’e girdik, burada taksinin içinde epey bekledikten sonra İsrailli askerler geldi ve pasaportları kontrol ettiler, bu sırada tam yanımda duran asker tüfeğini bir araca doğrultarak elini tetiğe götürdü, hedef alıyormuş gibi yaptı. Bunu yaparken de diğer askerlerle gülüşüyorlardı, yani amaçları sadece gösteri yapmak ve insanları korkutmaktı. 10 km ileride yine bir kontrol noktası vardı. Sıra bizim araca geldiğinde asker, gel diye işaret etti ama şoför bunu devam et olarak algıladı ve gaza bastı, diğer askerle ikisi bağırmaya başladılar, ben de korktum dur aman abi falan gibi birşeyler söyledim. Geri döndük, kimliklerimizi aldılar, birkaç dakika bekletildik ve devam ettik.

Yola devam ettik, şoför korkutucu derece hızla alıyordu etrafı dağlarla kaplı virajları, İsrail topraklarından bir an önce çıkmak istercesine. Tekrar Filistin topraklarına girdik ve şehir merkezinde indik. Burası, dünyanın en çukur yeriymiş, rakımı deniz seviyesinin altında, yaklaşık -385 metre ve çok kurak, havası da oldukça bunaltıcı. Bitkin bir halde oturacak bir yer aradık ve şehrin kahvesine oturduk. İnsanların kıyafetleri daha yerel, erkekler daha çok entari giyip, puşi takıyor ve şaşırtıcı derecede fazla siyahi var.

Yanımıza 60 yaşlarında bir adam gelip selam verdi ve turist rehberi kartını gösterip şehir turu önerdi, zaten fazla seçeneğimiz yoktu pazarlık yapıp kabul ettik. Yolda Arafat’ın saraylarından birini gördük, sonra Hisham’s Palace adında bir tarihi sarayı gezdik, M.S. 740 ta inşa edilen saray o kadar çok deprem atlatmış ki artık sadece kalıntılar var. Hıristiyan, Bizans ve İran geleneklerinden esinlenen yapı birçok devri de yansıtıyor. Buradan Alsa nehrine giderek, yüzen çocukların fotoğraflarını çektik ve şehir hakkında bilgi aldık.

1967’deki 6 gün savaşıyla İsrail kontrolüne giren Jericho, 1994’te tekrar Filistin kontrolüne geçmiş. İncil’e göre, Hz. İsa burada bulunan Ürdün nehrinde vaftiz edildikten sonra, peygamberliğinden hemen önce sınama için burada bulunan Temptation Dağı’na gönderiliyor. 40 gün 40 gece burada inzivaya çekiliyor ve oruç tutuyor. Şu an onun kaldığı yer, Rum Ortodoks Kilisesi’ne bağlı bir manastır olarak kullanılıyor. Bu kilise dünyanın önemli inanç turizmi merkezlerinden biri haline gelmiş, teleferikle yukarı çıkarken heyecanlıyız. Aynı teleferikte bulunan yolcularla tanışınca Yunanistan’dan geldiklerini öğreniyoruz ve sohbet ediyoruz. Atina’da tur şirketleri olan çift, yılın büyük bölümünü getirdikleri gruplara rehberlik ederek burada geçiriyor. Türkiye’yi çok sevdiklerini söylerken, benim bu kadar gezip de Atina’ya gitmediğimi öğrenince üzülüyorlar.

Teleferikten inerek dağa tırmanmaya başlıyoruz. Yorgo, kilisenin büyük olasılıkla kapalı olduğunu ama görevli papazın arkadaşı olduğunu ve içeri girmemizi sağlayabileceğini söylüyor. Kapı kilitli, Yorgo Papaza telefon ediyor ve papaz kapıyı açıp içeri girmemize izin veriyor. Önce Hz. İsa’nın gelip dinlendiği bölümü geziyoruz, burada olmak gerçekten çok garip. Kilisenin içi birçok eski değerli tabloyla dolu. Sonra avluya geçiyoruz ve buradaki odalar dikkatimizi çekiyor, rahipler kalıyorlarmış fakat uzun zamandır sadece 3 kişi varmış. Bu dağbaşındaki manastır, İsrail- Filistin çatışmasından çok uzakta.

Peder Gerasemos 72 yaşında bir Rum. Tam 22 yıldır burada ve hiç ayrılmamış. Daha önce muhasebeci olarak Selanik’te sıradan bir hayat sürerken, bir ‘mana’ arayışına girmiş ve kendini burada bulmuş. Türkiye’yi ve Türkleri çok seviyor. Bize birşeyler anlatıyor ama bazen dalıp gidiyor sanki başka bir alemde gibi. Uzun uzun sohbet ediyoruz. Gidip bize bir karpuz getiriyor hep beraber yiyoruz sonra gelin diyor sizi bir yere götüreceğim. Hepimiz onu takip ederken, onu yıllardır tanıyan Yorgo bile şaşkın çünkü Papaz kilisenin turistlere kapalı bir bölümüne götürüyor bizi. Kapılardan odalardan geçip dışarı çıkıyoruz ve burada bir mezar var, üzerindeki yazılar Yunanca, Yorgo hayretle tercüme ediyor bize, “Nefret sadece kötülük ve ölüm getirir, sevgi tüm iyiliklerin başıdır” gibi bir yazı ama ilginç olan bunun papazın kendi mezarı olması! Tüylerim diken diken oluyor. Doğum yılının yanında ölüm yılı olarak 20 yazıyor son iki hane boş bırakılmış. Ne diyeceğimi bilemiyorum, Papaz da birşey söylemiyor, öylece bakıyoruz birbirimize…Yine gelin, hatta burada kalabilirsiniz diyerek bize hediyeler vererek uğurluyor.

Yunanlı çiftle, yine karışık duygular içinde teleferikle aşağı iniyoruz, birlikte öğle yemeği yeme konusunda ısrar ediyorlar, bir lokantaya giriyoruz, samimi bir sohbet eşliğinde yemek yiyoruz, buradan başka bir manastıra gideceklerini ve istersek bizi de Lut Gölü’ne götürebileceklerini söylüyorlar ama ben kendimi iyice halsiz hissetmeye başlayınca Ramallah’a dönmeye karar veriyoruz. Bu yüzden çok yakında bulunan Hz. Musa’nın mezarını da göremiyoruz. Kontrol noktalarındaki uzun bekleyişlerle geçen yorucu yolculuk sonrası şehir merkezine varıyor ve buradan da Bir Zeit’e kaldığımız yurda varıyoruz.Öğreniyoruz ki Lübnan’da bu sabah 60 kişi İsrail saldırıları sonucu ölmüş. İyice moralimiz bozuluyor…Elden birşey gelmiyor…Acaba oraya gitsek bir faydamız dokunur mu diye düşünüyorum ama İsraillilerin izin vermeyeceğini söylüyorlar. Hatta Nablus’a ve Nazareth’e bile gitmek çok zorlaştırılmış ve tehlikeliymiş. Dün buradan bir öğrenci Nablus’a giderken öndeki araçta bir adamın üzerinde kilolarca bomba yakalanmış ve orada herkesin gözü önünde imha edilmiş. Buradaki insanların çaresizliğini daha iyi anlıyorum şimdi…

Böyle bir zamanda turistik gezi yaptığım için de biraz suçlu hissediyorum kendimi. Bundan sonra daha çok insanlarla konuşmaya, duygu ve düşüncelerini öğrenmeye gayret edeceğim. Yarın inşallah iyileşirsem bir yetimhaneyi ziyarete gitmeyi ve mahkumlarla ilgili bir söyleşiye katılmayı planlıyorum…

Filistin: Genel Izlenimler


29 Temmuz 2006, Ramallah

GENEL İZLENİMLER

Filistinliler inanılmaz derecede sıcak ve misafirperver insanlar…Burada 4 günde belki sadece 5 yabancı gördüm, yani fazla turist yok ama yine de çok sıcak davranıyorlar. Gelenler genelde Barış için çalışan sivil toplum örgütlerinin üyeleri olduğundan belki…Mülteci kampında gezerken herkes selam veriyordu, yüzler gülüyordu. Biraz sohbet edince ise hemen evlerine davet ediyorlardı. Henüz bir eve girmedim…

Burada halkın söylediği erkeklerin yüzde sekseninin işinin olduğu, kadınların ise yüzde yirmisi çalışıyor. İs var ama maaşlar düzenli ödenmiyor. Halk şimdiki yönetimden çok memnun değil. Hatta barış için çalışan birçok kuruluş da Mahmud Abbas başbakan olduktan sonra Filistin’den ayrılmış. Fakat insanlar bunları şikayet etmek için değil sorulduğunda görüş bildirmek için aktarıyorlar. Çok mütevekkiller, çok sabırlılar.

Yaptıkları işlere gelince, daha çok ticaret ve Ramallah içinde esnaflık, bankalarda çalışma, ulaşım. Yani Ramallah gayet şehirleşmiş bir yer. Benzetme yapmak gerekirse Adapazarı’nı andırıyor. Mülteci kamplarındakiler de çalışmak için buraya gelip gidiyorlar. Kampların çoğu 50 senelik olduğu için artık insanlar düzenlerini oturtmuşlar, hemen herkes iyi kötü geçimini sağlıyor. Tabii Gazze’de durum farklıymış ama maalesef oraya istesem de gidemiyorum şu an. Özel izin gerekiyormuş. Nablus’a gitmek istiyorum ama oraya gitmek için de Haifa’dan geçmek gerekiyor, bu da tehlikeli diyorlar…

Ramallah merkezinde kozmopolit bir yapı var, kiliseler ve camiler yan yana. Yahudi az ama epey Hıristiyan var. Yabancı restoranlar var, İtalyan, Çin, Meksikalı, güzel oteller var hatta barlar bile var. Marketlerde içki satılıyor. Bizim radikal tabir ettiğimiz uzun elbiseli uzun sakallı erkeklerden yok. Puşi takan da az, neredeyse batılı bir görünüm sergiliyorlar. Kadınların % 80’i örtülü. Ama kimse örtünmeyenlere farklı bir gözle bakmıyor. (Ürdün biraz böyleydi).

Okuma yazma oranı yüzde 88. Herkes az çok İngilizce konuşuyor şehir içinde. Tabii kamplarda daha sınırlı.

Gençlerin bazıları, daha çok üniversiteye gitmeyenler politik oluşumlar içine giriyorlar. Bazıları bu girişimlerinin hemen başında hapse giriyorlar ve genelde davaları bile görülmeden yıllarca kalıyorlar içeride.

Dün kampta konuştuğum 18 yaşındaki Thaer’le olan konuşmamız şöyleydi:

-Filistin’in başkenti neresi?

-Kudüs.

-Pekiyi sen Kudüs’e gidebiliyor musun?

-Hayır çünkü yasak!

-İsrail’in başkenti neresi?

- İsrail yok!!!

-Nasıl?

-İsrail yok!!! Diyerek başını diğer tarafa çevirdi.

Önceki gün bizi gezdiren Ahmad da Kudüs’e gidemediği için çok üzülüyor. Geçtiğimiz Ramazan ayında artık 8 sene olmuş gitmeyeli ve dayanamayıp arka yollardan gizlenerek gitmiş ve askerler tarafından yakalanmış, neredeyse yalvarmış lütfen bırakın yarım saat izin verin diye onlar da kimliğini alarak izin vermişler, o da sözünü tutup vaktinde gelmiş. Mescid-i Aksa’ya gitmiş ve annesini aramış, tarif edilemez bir mutluluktu benim için diyor.

Evet Filistinlilerin Kudüs’e gitmesi yasak, sadece ilk intifadadan beri orada yaşayanların özel bir Kudüs kimlik kartları var ve sadece onlar Kudüs’te bulunabilirler. Ve Kudüs Ramallah’tan sadece 16 km uzakta.!!!

Yahudilere bakışlarıyla ilgili şaşırtıcı derecede olgunlar. Yahudilere zaten bir düşmanlıkları yok! Ama şunu da söylemek lazım ki Batı Şeria’dakilerin büyük çoğunluğu İsrailli askerler dışında hiçbir İsrailli ile bir iletişimde bulunmamış! Din ile politika ayrımını iyi yapıyorlar. Genel kültür düzeyi çok yüksek.

Mülteci kampında yaşlı bir teyze selam verince beni aktivistlerden zannedip seslenmişti, Yahudi askerler buraya gelmesin, tanklar gelmesin diye. Çok ilginç bir hikaye anlattılar, gerçi onlar için çok normaldi: Filistinli bir adamın çocuğu İsrailli askerler tarafından sokak ortasında vurulup öldürülmüş ve adam çocuğunun tüm organlarını İsrailli çocuklara bağışlamış. Adamla görüşmek istedik fakat şu an Gazze’deymiş. Bu çarpıcı olay İsrailliler’den çok sempati toplamış.

Artık o kadar alışmışlar ki, o kadar bu sıkıntıların içinde büyümüşler ki, bir korku yok, hayatlarının bir parçası olmuş, hem onlara olabilecek olanlar, hem de her gün Gazze’de ve Lübnan’da yaşananlar. Kimse bu savaş bitsin artık da demiyor, çünkü biteceğine inançları yok, böyle gelmiş böyle gider diyor tavırları…Onlar yaşamaya devam ediyorlar, düğünlerini de yapıyorlar, Stars&Bucks (Starbucks değil) cafelerinde kahvelerini de içiyorlar, çünkü hayat devam ediyor, ve onlar da ayakta kalmaya çabalıyorlar…

Ramallah ve Jalazone Kampi


29 Temmuz 2006, Ramallah

Ahmad’la Birlikte Kültürel İncelemeler Bölümü’ne gidiyoruz ve bir derse girmek için izin alıyoruz. Konu: Çağdaş Arap Düşüncesi. Ders Arapça işleniyor ama daha çok genel ortamı merak ettiğimden benim için fark etmiyor. Kız öğrencilerin bazıları örtülü bazıları değil, erkek-kız karışık oturuyorlar. Hoca, bir konuyu tartışmaya açıyor ve herkes konudaki fikrini söylüyor. İlgi ve katılım yüksek, ve yabancı olduğumuz aşikar olduğu halde kimse dönüp bakmıyor. Buna şaşırıyorum çünkü diğer Arap ülkelerinde durum çok farklı. Örneğin Ürdün’de ya da Suriye’de sokakta bir bayan olarak tek başına yürümek çok zor, çünkü hem sözle hem de bakışlarla sürekli rahatsız ediliyorsunuz erkekler tarafından. ‘Batılı’ kadınlara karşı kalıplaşmış bir bakış açısı var maalesef, benim gibi Müslüman olup Arapça bilemeyenleri, ‘batılı’ görünenleri ise hiç anlamıyorlar. Batı Şeria’da ise turist yok. Oradaki tüm yabancılar okumak için ya da yardım için orada bulunuyorlar ve belki de bu yüzden yaklaşım çok farklı, saygılı ve samimi. Tabii Filistinlier’in eğitim ve kültür düzeylerinin fevkalade yüksek olmasının da payını unutmamak lazım.

Dersten sonra öğle yemeği için kafeteryaya gidiyoruz. Yemekler bizimkilere çok benziyor, ama daha çok sebze ağırlıklı. Sabahları bizim gibi simit ve tost yiyorlar ama simitleri bizimkilerin dört katı büyüklüğünde. Simitin arasına kaşar ve mantar koyarak tost yapılıyor ve yanında Türk kahvesine çok benzeyen, aroması daha fazla olan Arap kahvesi içiliyor.

Kasanın yanındaki içecekler çekiyor dikkatimi. Bizde İsrail'e yardım ettiği için protesto edilen, satın alınmayan Coca Cola ve Nestleler sıra sıra dizilmiş. Herkes de alıp içiyor. Ahmad'ın durumla ilgili açıklaması şöyle: Biz doğrudan İsrail ürünlerini kullanmıyoruz sadece, Amerikan ürünlerine kimsenin itirazı yok. Onlar mücadelelerini okuyarak ve düşünce yoluyla sürdürüyorlar, ama paranın döndürdüğü dünyada bu yol ne kadar işe yarıyor bilemiyorum. El Fetih, İslami Cihad ve Hamas gruplarının yoğun şekilde örgütlendiği bir okulda bu durum çok ilginç. Gruplar arasındaki iletişimi soruyorum, hiç çatışma yaşanmıyormuş. Peki ramazanda oruç tutmayanlar var mı? Evet var, kafeterya açık ve isteyen gelip burda yemeğini yiyor ve hiç kimseden sözlü ya da fiziksel bir tepkiyle karşılaşmıyor. Tabii kampüs içinde pek hoş olmaz diyor Ahmad, ben bunu inancıma saygısızlık kabul ederim, onun için onlar da içeride yerler. İnanılmaz bir hoşgörü ortamı var. Kampüsü gezmeye devam ediyoruz. Filistin'de olduğumuza inanmak gerçekten zor, daha çok Bilkent'e benziyor burası, spor salonları ve modern amfileriyle.

PACE bölümüne gidiyoruz, yani Filistin ve Arap çalışmaları. Burada yabancı öğrenciler bir ya da iki dönem gelerek, sosyal bilimler, tarih, siyaset bölümü ve Arapça dersleri alıyorlar. Burada okumak kolay olsa da gelmek yürek istiyor. İsrail'den turist vizesi alarak geliniyor ve buraya geleceklerini söylediklerinde vize başvurusu genelde reddediliyor, 1 ay ve 3 ay gibi aralıklarla Ürdün’e giriş çıkış yapmaları gerekiyor, yine Filistin'e geleceklerini gizleyerek. Kadın Çalışmaları Bölümü'nde tanıştığımız Besne Hanım, özellikle kız öğrencilere çok zorluk çıkarıldığından yakınıyor. 5 km uzaktaki köyde kalan öğrencilerin kampüse geliş yolları zaman zaman İsrailli askerler tarafından kapatılıyor ve okula gelişleri 3 saati bulabiliyor. Buradan Halka İlişkiler bürosuna geçiyoruz ve Brezilyalı Laurie ile tanışıyoruz, 4 aydır burada çalışan Laurie hayatından ve Filistinlilerin misafirperverliğinden çok memnun. Bize öğrencilerin barışla ilgili yaptıkları çalışmalardan ve İsraillilerin engelleme girişimlerinden bahsediyor. Bu arada akşam Ramallah Kültür sarayında 700 kişinin katılacağı, çocukların sergileyeceği bir dans gösterisi olacağını öğreniyor ve hemen biletlerimizi ayırtarak yola çıkıyoruz.

Cemal Reşit Rey konser salonu tadında olan merkeze geldiğimizde yine şaşkınlık içindeyiz. Tüm Filistin elit tabakası burada. Lüks arabalar kapıda park etmiş, hanımların saçları yapılmış, beyler takım elbiseler içinde ve birçok basın mensubu var. Hemen önde yerimizi alıp muhteşem gösteriyi izlemeye başlıyoruz. 15’i kız 15’i erkek 12- 17 yaş arasındaki gençlerden oluşan topluluk, yöresel kıyafetleriyle şarkılar söylüyor, folklor oynuyor dans ediyorlar. Gösterinin sonunda Milli Eğitim bakanı çıkarak bir konuşma yapıyor, eğitimin ve sanatın kültürlerinin devamı için olan öneminden bahsediyor ve gösteriyi Lübnan ve Gazze'de hayatını kaybedenlere ithaf ediyor. Ateşkes çağrısı yapıyor, herkes alkışlıyor ama İsrail aleyhine hiçbir söz edilmiyor, olumsuzu karalamaktan çok olumluyu yüceltme gibi medeni bir yol seçiyorlar.

Üniversite yurduna giriş saati 22.00 olduğu için hemen toparlanıp yola çıkıyoruz, koreograf ve organizatörleri tebrik ettikten sonra. Gösteri bizim ‘Anadolu Ateşi’ne öyle benziyor ki bahsetmeden edemiyoruz ve aldığımız cevap karşısında şaşırıyoruz: ‘Onları davet ettik ama güvenli olmadığı gerekçesiyle gelmediler ve çok da sıcak davranmadılar.’

Yurda giderken dolmuşta Canago adından Japon bir kız oturuyor yanıma. 8 aydır buradaymış, siyaset bilimi ve Arapça üzerine çalışıyor ve tüm zorluklara rağmen burayı çok sevdiğini söylüyor. Ne gibi zorluklar deyince, her 3 ayda bir, bazen her ay Ürdün’e gidip tekrar vize alma çilesini, sınırdaki uzun bekleyişleri, şehirde yürürken birden İsrailli askerlerin gelip havaya ateş açışını anlatıyor. Bir kez de gece 3’te gelip evini aramışlar, ama bir şey yapmadılar diyor soğukkanlılıkla sadece baktılar.

Bu sırada telefonu çalıyor ve gayet akıcı bir şekilde Arapça konuşuyor. Canago’nun azmine, sabrına, gayretine hayran kalıyorum. Yurda varınca görevlilerle biraz sohbet edip yatıyoruz, ertesi gün yaşayacaklarımızın heyecanıyla.

Ertesi gün Cuma, yani tatil. Şehre geldiğimizde ortalık süt liman, saat 1.30 da, Cuma namazından hemen sonra Hamas'ın önderliğinde bir gösteri yapılacağını öğrenince Al Manara meydanına gidip yerimizi alıyoruz. Ellerinde Hamas bayrakları olan 1000 kişiye yakın bir topluluk meydana geliyor ve İsrail aleyhine sloganlar sonrasında tekbirlerle yürüyorlar. Dörtte birini kadınların oluşturduğu grubu uzun uzun izliyorum, birkaç kişiyle konuşuyor ve bol bol resim çekiyorum. Güvenliği Filistinli polisler sağlıyor, Cuma günleri için olağan için bu gösteride hiçbir olumsuz olay yaşanmıyor.

Gösteriden sonra bir mülteci kampı görmek üzere Al Jalazone kampına gidiyoruz. Ramallah'ın çok yakınındaki bu kamp, tipik bir Anadolu köyünü andırıyor. Merkezde bulunan Filistinli Çocuklar Kulübü’ne giderek hem kulübün çalışmalarıyla ilgili hem de kampın genel durumuyla ilgili bilgiler alıyoruz başkan Ayman Ramahi'den. 1957'de kurulan kamp Birleşmiş Milletler'in kontrolünde. Artık yerleşik bir hayat var, insanların çoğu Ramallah'ta iş bulmuş çalışıyor, çocuklar okula gidiyor ama yarın ne olacağı belirsiz. Yaşadıkları kamp kiralanmış bir bölge, her an kovulabilirler. Toprağı ekmeleri yasak. Ortalama haftada 2 defa İsrailli askerler tanklarıyla gelip "güvenliği" sağlıyorlar. Ramahi'ye göre tek yaptıkları halkı korkutmak. Çoğu zaman sebepsiz bir yere birilerini tutuklayıp götürüyorlar. Yetişkinlik sınırı 13 yaş olduğundan, hapishanelerin yüzde 65 i 18 yaş altı çocuklarla dolu. Bu arada kampta 13 bin kişi yaşıyor ve yarısı 18 yaş altı.

Kampta bir yürüyüşe çıkıyoruz, Türkiye'den çocuklar için getirdiğim tokaları yolda gördüğüm çocuklara veriyorum karşılaştıkça, utanarak alıyorlar. onlardan duyanlar hemen gelip bana bakmaya başlıyor, ama hiçbirşey demiyorlar. Çıkarıp gelenlere veriyorum tokaları, bu sırada çocuklar bizimle birlikte geziyor. Belki 15 çocuk var yanımda yürüyen, hiç konuşmuyorlar, ama köylerine bir yabancının gelip onlara ilgi göstermesinden duydukları mutluluk gözlerinden okunuyor. Kampta bir hareketlilik var, berberler dolu, insanlar güzel güzel giyinmişler, sebebini sorduğumda akşam bir düğün olduğu cevabını alıyorum. Heyecanla gidip gidemeyeceğimi soruyorum, memnuniyetle cevabını alınca çok seviniyorum. Bu sırada damat ve akrabaları bir kamyonetin üstünde dans ediyorlar, önlerindeki araç müzik çalıyor ve kameraya çekiyor, bu şekilde tüm kampı turluyorlar, bütün çocuklar ve gençler oynuyor. Düğüne bir saat var ve biz turumuza devam ediyoruz, biraz kampın dışında belki de sadece 300 metre ileride bir İsrail yerleşkesi görüyoruz. Fotoğraf çekmemem ve durup uzun bakmamam konusunda uyarılıyorum. Etrafında geniş duvarlar örülü askerler tarafından 24 saat korunan yerleşke 2 katlı villalarla dolu. İki bölge arasında hiçbir iletişim yok, ne sosyal ne ekonomik. Şaşkınlıkla yürüyerek düğün salonuna varıyoruz. Erkekler ve kadınlar için ayrılmış iki bölüm var, Ramahi'nin kızı Haditha beni bayanlar bölümüne götürüyor. Yaklaşık iki yüz kişi var ileride, hepsi en güzel kıyafetlerini giyip gelmişler. Bu sırada köyde tanıştığım kız çocuklarını görüyorum ve çoğunun verdiğim tokaları taktıklarını görünce çok seviniyorum. Önde yerimi alıyorum ve gelinle damat içeri geliyorlar. Gelin, beyaz bir gelinlik giymiş, bildiğimiz klasik batı düğün marşı çalıyor ama Arapça sözler eşliğinde. Sahneye çıkıp birbirlerine yüzüklerini takıyorlar, tekrar meydana inip ikisi dans ediyor. Herkes alkışlıyor, sonra sahneden çekilip yerlerine oturuyorlar, tüm kadınlar ve çocuklar oynamaya devam ediyor. Müzikler yine bizim müziklerimize çok benziyor. Ben de gelinle damadı tebrik edip mutluluklar diliyorum ve tabii ki para takmayı ihmal etmiyorum. Bu konudaki gelenekleri bizimkilerle neredeyse aynı. Saat ilerlediğinden fazla kalamıyorum ve yurda dönüyorum. Ne olursa olsun insanlar evleniyor, eğleniyor, okula gidiyor, yani yaşıyor. İşte böylece Filistin’in bilmediğim yönlerini tanımaya başlıyorum.

Filistin'e Gidis


27 Temmuz 2006, Bir Zeit

Sabah saat 07.15. İki gün önce Amman’da bir resepsiyonda tanıştığım ve uzun uzun sohbet ettiğim Prens Hasan Bin Talal’ın şahsıma tahsis ettiği özel muhafızlı araçla Ürdün-İsrail sınırına doğru yol alıyorum. Heyecan, endişe ve mutluluğun iç içe geçtiği karmakarışık duygular içindeyim. Tarih 26 Temmuz 2006. İsrail’in Lübnan saldırıları başlayalı henüz 3 hafta olmuş, Gazze yine ateş altında ve ben herşeye rağmen Filistin’e gidiyorum.

Bir Zeit Üniversitesi’nin her yaz düzenlediği uluslararası yaz kampı programına kabul edilişimin sevincini yaşayamadan kamp güvenlik ve yetersiz katılım gerekçesiyle iptal ediliyor. Program koordinatörünü arıyor, ve yine de Ramallah’a gitmek istersem bana kalacak bir yer ayarlayıp ayarlamayacaklarını soruyorum, ‘memnuniyetle’ cevabını alınca hazırlıklar başlıyor. 2 hafta önce Abant Ortadoğu Toplantısı’nda tanıştığım Büyükelçi Hasan Abu Nimah’ın davetiyle önce Amman, Ürdün’e gidiyor, 6 gün evlerinde misafir oluyorum.

Amman, Filistin için bir ön hazırlık görünümünde, tanıştığım insanların yüzde yetmişi Filistinli, şehir mülteci kamplarıyla dolu. Abu Nimah ve çalışma arkadaşlarıyla Filistin üzerine yapılan sohbetler ve çevre gezileriyle dolu geçen 6 günden sonra Ramallah’a doğru yola çıkıyorum. Sabah 8’de 45 dakikalık kısa bir yolculuktan sonra Kral Hüseyin (Allenby) köprüsüne varıyoruz. İlk pasaport kontrolünden sonra köprüyü geçip İsrail tarafına varıyoruz. Ortalık ana baba günü. Küçük bir otobüs terminali görünümündeki sınırda 200’e yakın Filistinli, ve sayıları onu geçmeyen yabancılar kuyrukta. Bir Arap görevli pasaportları toplayıp İsrailli görevlilere teslim ediyor ve bavulları alıyor. Sonra uzun bir bekleyiş başlıyor. Sıra bana geldiğinde ise görevli Türk olduğumu fark edince İsrailli olana sesleniyor ve beni direk içeri alıyorlar. İki X ray cihazından sonra prizma seklindeki bir alete giriyorum ve üzerime bir çeşit sprey sıkılarak “dezenfekte” ediliyorum. Sonra beni yanına çağıran görevli sorgulamaya başlıyor: ‘Nereye gidiyorsun, böyle bir zamanda neden İsrail’e geldin? Neden durum kötüleşince planlarını iptal etmedin? Ramallah’ta ne işin var? Orada akraban var mı? Neden İsrail Üniversitesiteleri’nden birine değil de Bir Zeit’e gidiyorsun? Onlarla nasıl irtibata geçtin? Orada neler yapacaksın? Neden tarihi yerleri görmek istiyorsun? Müslüman mısın? O zaman neden kiliseleri görmek istiyorsun? Kaç gün kalacaksın? Kudüs’te kimlerle görüşeceksin? Otel rezervasyonlarını göster, dönüş biletini göster, Türkiye’de ne iş yapıyorsun? Üniversitede ne okudun? ABD’de ne yaptın? Daha önce Pakistan’ a gitmişsin, Arap Emirlikleri’ne gitmişsin, neden? Oralarda ne kadar kaldın? Kimlere görüştün?’

Buna benzer onlarca sorunun ardından görevli ‘ikna’ olup beni ikinci sorguya gönderiyor. Sıraya girip 40 dakika kadar bekliyorum. 5 gişe var ve hepsinde 20-25 yaşlarından bayan askerler. Kuyrukta ise ağlayan çocuklar, beklemekten yorulup bir köşede uyuyanlar, korku ve endişe dolu bakışlarla bekleyen Filistinliler var. Sıra bana geldiğinde görevli pasaportumu alıyor, ve sen yabancısın, yan tarafa diyor, burası Filistinliler için. Hayal kırıklığıyla yan gişeye geçip burada beklemeye başlıyorum ve arkamdaki 3 kişinin Türkçe konuştuğunu fark ediyorum. Pasaportumu gişeye bırakıp yanlarına gidiyorum, eski dönem 2 milletvekili ve bir doktor, Kudüs’ü ziyarete gidiyorlar. Sohbet ederken görevli çağırıyor. Bir önceki sorgudakilere benzer soruların ardından o adamlarla ne konuşuyordun, nereden tanıyorsun diye soruyor ve orada tanıştığımıza inandırmakta epey zorlanıyorum. Bazı soruları dönüp dönüp tekrar soruyor, öyle bir baskı var ki kendimi suçlu gibi hissediyorum. Soğukkanlılığımı koruyarak sakince hepsine cevap verdikten sonra giriş ve 3 aylık kalış iznini alıyorum. Sonradan öğreniyorum ki Batı Şeria’ya gideceğini söylemek bile çoğu zaman reddedilmek için yeterli bir sebepmiş, bu yüzden oradaki yabancılar hep gizliyorlar. Didik didik edilen bavullarımı almak için yeni bir kuyruğa giriyorum. Bu sırada önümde duran 20’li yaşlardaki bir gence işlemin geri kalanının ne kadar süreceğini soruyorum. İki haftada bir bu sınırdan geçtiğini söyleyerek bunun son aşama olduğunu söylüyor. Faris, Bir Zeit mezunu şu an Youth & Peace Forum isimli bir sivil toplum kuruluşunun başkanı. Bir Zeit Üniversitesi ekonomi bölümünü bitirdikten sonra bu dernekte çalışmaya başlamış ve kısa sürede başkan olmuş. Çeşitli ülkelerin yetkilileriyle görüşerek Filistin gençliğini anlatıyor, gençlik değişim programlarını organize ediyor. Ramallah’a gideceğimi söyleyince, ortak bir taksi tutmamızı öneriyor, böylece Kudüs üzerinden giderek 4 otobüs değiştirmekten kurtuluyorum, ve bir yolcu daha bulup 45 dakikada Ramallah’a ulaşıyoruz. Buradan bir taksiyle Bir Zeit kız yurduna geliyorum. Beni olağanüstü bir misafirperverlikle karşılayıp konforlu bir daireyi aratmayacak, içinde banyosu, mutfağı, oturma odası olan daireyi veriyorlar. Bu sırada kampa gelmeye karar verdikten sonra onun da geleceğini öğrendiğim ve İstanbul’da bir kez görüştüğümüz Marmara Üniversitesi öğrencisi olan Bilgen de çıkageliyor. O Tel Aviv’den geldiği için nispeten daha kolay olmuş geçişi. Sevinçle boynuna sarılıyorum sonunda sınırı geçerek büyük bir iş başarmış olduğumuzu sanmanın sevinciyle. Hemen eşyalarımızı yerleştirip, okulun bizimle ilgilenmekle görevlendirdiği üç öğrenciyle, Jamal, Maic ve Sawsam’la Ramallah merkeze gidiyoruz.

Şehri görünce ikimiz de büyük bir şaşkınlık yaşıyoruz. Hayat çok normal görünüyor. Etraf, dolmuşlar, işportacılar, korsan CD’ciler, lokantalar, dev billboardlarda Amerikan ürünlerinin reklamları ile dolu. Birşeyler yemek için girdiğimiz lokanta tertemiz, içerde insanlar yemek yiyor, çocuklar etrafta koşturuyor, dışarıdan korna sesleri geliyor. Allah Allah doğru yerde miyiz? İsrailli askerler, çadırlar, olağanüstü hal falan bekliyorduk biz? Çıkıp bir şehir turu yapıyoruz. Etraf villalarla dolu, yollar geniş ve temiz. Sonradan öğreniyoruz ki bugün, 5 aydır maaşlarını alamayan memurlar ilk defa maaşlarını almışlar, ondan çarsılar pazarlar kalabalık. Yeni yapılan tüm evler ise, birkaç yıl önce Amerika’dan dönen Filistinler tarafından inşa edilmiş. Etrafta bizden başka turist olmamasına rağmen ne rahatsız edici bakışlar var üstümüzde, ne de olumsuz sözler. Uzun uzun dolaşıp biraz alışveriş yaptıktan sonra yurda geliyoruz. Tam bir şoktayız, her şeyin bu kadar rahat olması, şartların, hayat kalitesinin bu kadar yüksek olması gerçeğine bir türlü inanamıyoruz. Belli ki çok yakınımızda yapılan bir düğünden gelen müziğin sesiyle uykuya dalıyoruz.

Sabah erkenden kalkıp Bir Zeit Üniversitesi kampüsüne gidiyoruz. Koordinatörümüz Gadah Hanım bizi karşılıyor, gelişimizden duyduğunu memnuniyeti anlatıyor, planlarımızdan konuşuyoruz, mümkün mertebe bize yardımcı olacağını söyleyerek bize yeni bir öğrenci tahsis ediyor: Ahmad. Bize tüm kampüsü gezdiren, öğrencilerle ve hocalarla tanışmamıza yardım eden Ahmad, 20 yaşında Filistinli bir öğrenci. Aynı zamanda Halkla İlişkiler bürosunda çalıştığı için burslu okuyor. Filistinli mahkum Hakları Derneği’nde çalışan ağabeyi ve yine aynı üniversitede okuyan kardeşiyle birlikte bir evde yaşıyor. Ailesi Hebron civarında bir köyde. Onun hikayesini ve dünyaya umutla bakan gözlerini görmek beni de umutlandırıyor.

Sunday, June 04, 2006

Summary of first year in U.S.



Too far, too lonely…

It has been 2 years, 3months, and 12 days…That’s not all! It also has been a lot of pain, tears, travels, friendships, long nights, experiences, which all helped this girl to grow up.

When I first stepped into this country, I was amazed. Because, it was America, it was the dreamland. As much as the Hollywood movies let us know, it was where everybody was so rich, and fun.

At first, I was staying with my cousins in a big fancy townhouse, in a “sophisticated neighborhood”, we were eating at these nice restaurants almost everyday, going to Adams Morgan, Georgetown, Baltimore, sometimes Manhattan, or if we weren’t satisfied yet, we would fly to Florida , or race ATV’s in Mexico. After spending three months like this, my older cousin decided to get back together with his ex- girlfriend, who lived in Arizona. Since I was on student visa, I was not able to change schools at my first semester, which means I had to stay in Alexandria by myself. Everything happened so quickly that I couldn’t even find a place to stay. They were packing, I was crying. I was so upset, I felt so abandoned. I had this Turkish classmate at the school I was learning English, who offered me temporary housing in her family’s apartment. My “cruel” cousins left me in tears and drove to Arizona. I was in this traditional Turkish family’s house, who probably would not even comprehend the whole situation, what was I doing in a foreign country all by myself anyway? After spending three nights in a two bedroom apartment with the family, they told me that some relatives of them would be coming from Turkey, so I had to find a place in two days. That day was the beginning of those occasional days that I decide to go back Turkey so bad. But then that would ruin my reputation in my eyes and others, I do not give up that easily! I just couldn’t believe they were telling me that, in my values and theirs, totally inappropriate. I had very little money, very little English, no vehicle, and a lot of stress. I called everybody I met in three months, checked the classifieds, the ads I would see in grocery stores, internet. Finally, I found a place for a month, next to the school, furnished, and relatively cheap. I was so happy. This was a family house as well whose members from Bosnia. In a few weeks I found a job at campus bookstore 20 hours a week, 6.75 an hour. This was the only legal job I could do, and I was not very aware of illegal work opportunities yet anyway.

Although there were no more fancy restaurants, clothes and fun anymore, I was happy to survive. All the money I earned was covering the rent, and my cousin was sending me for my food. As the room I had was temporary, I had to find a new place. I thought I was getting lucky, as I saw this ad at school. My new room was located in the same building with my old room for a more affordable price. This was a one bedroom apartment. The bedroom was being shared by two Moroccan sisters, and in the living room there was a girl from El Salvador. I had nothing but my two luggages, and a couch to sleep on. At first I thought it was cool to live with people from different countries, that’s why I was in America right? Meet new people, learn about their cultures. The Salvadorian girl and I was getting along very well, but the Moroccans were disrespectful and loud. They would not care what time it was, they would turn on the Arabic TV, cook bad smelling food at midnight, and fight with each other almost all the time. These were the times when I really learned what patience meant and how it is gained. After a month, Salvadorian moved out, she said she could not put up with them anymore. She told me to go with her but it was too far away from school and I wasn’t driving (I still don’t). I kept gaining patience, and one night one of the sisters asked for my help to move her stuff at 1 am in the morning, she was leaving too. She was in tears and cursing in the elevator. I kept my silence. I had no choice but staying there, I was paying only $250, and around there it is almost impossible to find something cheaper than $500. The crazy sister got even crazier by days passed. As much as I was trying to be nice, she was torturing me, by telling me not to eat in living room, clean he bathroom, raising the rent because others moved out, and always in a bad mood, annoying attitude. One day I brought this movie, Amelie home asked her if she wanted to watch with me. Surprisingly she accepted, but when she saw a kissing scene, she yelled at me for bringing a crazy movie home. I kept silence, gaining patience was still on. The other day, somebody knocked on the door, and she told me to be quiet and did not open it. It was the building management. I asked what was wrong, and I was told to not to ask questions as I were paying very little amount of rent. Also, there were some letters in the mail boxes on some guys’ names that I did not know. We were getting close to the end. It was the hurricane day that I moved out when you are not even supposed to be out. She told me to vacuum or something out off blue, and blaming me for not being clean enough and I said OK, I am moving right now, that’s it. She freaked out! She started cursing, yelling in Arabic as I was packing. She also was checking my luggage to make sure I was not stealing anything. It was one of the most insulting moments in my life. I called some Turkish guys I knew living in the next building, and they came got me. They were living 6 people in one bedroom apartment; there was no way I would stay there more than two days. There was the hurricane outside, no electricity, no water, and 7 people stuck in a room, and I was all upset again. One door closes, as the other opens. I found a room at their building on the very next day. That was a nice Indian family. 2 bedroom apartment, parents and four boys ages, 16, 14, 12 and 7. The parents got one bedroom, I got the other one and the kids would sleep on the floor in the living room. Seeing them sleeping on the floor, (not even on a mattress) would upset me every morning. I offered the parents to put the at least the youngest one in my room, they thanked me but not accepted. So, I convinced myself to not to feel responsible about the situation. The winter came, it was cold, it was lonely…I did not have any real friends, as I had in Turkey everybody was so busy. My job at the bookstore was not very stable. They would hire me only at the beginning of the semesters. Although I was not supposed to work off campus, I had to find something else. This girl I knew from school told me that she would be going to her country for three weeks, and asked me if I would cover her shift at this nearby restaurant. I accepted. It was something I never did before, but I enjoyed it a lot. I also had a chance to observe a lot of relationships among customers and employees. It was a little place I was the only waitress, it was not very busy anyway. So I had a lot of time to think. My friends back in Turkey started working as psychologists, they were getting engaged, and settling down. It probably would be what I would do, if I did not come to the dreamland. I figured that I was doing the right thing. Having a bachelor’s degree was not enough of achievement to me; I had to challenge myself like that. I knew eventually, I would speak better English, go to grad school, and be able to travel. After those three weeks I found another waiting at a diner which was terrible. They were paying me $1.10 an hour plus tips, which I was not making enough. There were a lot of service staff and they would only let me take one person tables, and always make me do side work. Plus, I had to put up with all these dirty talks by kitchen staff and the boss’ bastard sons. These people did not see me as a struggling foreigner all by herself, but a piece of fresh meat. It was the day I quit when the boss’ son called me asshole for forgetting one customer’s coffee.

I put some ads online for babysitting. I didn’t have any formal experience; however I had a lot of little cousins that I took care of. I started babysitting for four different families. Two of them were in the building I lived in, the other was 20 minute bus ride, and one was very far. It would take 3.5 hours roundtrip, for a 5 hour job. I wouldn’t care, I was not complaining, I was very happy to be able to take care of myself, and I really enjoyed babysitting. One of those families in my building...to be continued


july 2005, washington d.c.

Sunday, May 14, 2006

First Impressions from Turkey



It has been 6 days since I came to Turkey. Even though I have been insisting that I have no adaptation problems, maybe there is. When I am out, there are way too many people than I am used to, and they all look like having a good time. People joke with each other all the time. Socializing is the number one goal in life! Jobs, obligations, paying bills, etc. are secondary. I have been trying to analyze people’s behaviors and try to generalize some of them. Before, I wouldn’t think that there were some common Turkish characteristics. Now I do! Everybody is so emotional; this is both negative and positive. Positive, because you feel like people have souls, I miss that in states, most of the time people look like robots to me. For instance, if you walk in to subway in US, you would not have any personal conversation with the salesperson. In Turkey, you do! And it is so natural. They can recommend you something for you good, or just chat about nothing spontaneously. You can be buddies with a person in this country in seconds. Now I understand and realize why I was being depressed back in States. I am a part of group culture. As much as I like being individual, that’s how I was raised. If we go back to Turkish characteristics, does not matter they are poor, rich, religious, not, young, old, educated, female, male, and any kind of profession, they talk a lot. They can comment about anything. Food and tea are so important. They don’t make plans, things just happen. Get ready for surprises. Everything and everybody is usually a bit late than planned. Traffic, too much talking, or just being laid back.

Everything looks funny to me. I look around as I am in zoo. When you get on the metro or bus in US you just keep quite and wait for your stop right? Here, everybody talks. About the new bridge being built, or the new government, or somebody’s husband cheating on wife or somebody graduating, buying a new car, anything, and anybody and always in an excited way. Wow, I realize I am such a Turk…

But…

My mom says I am changed; she blames me by being too judgmental. I know I am but she does not see that it is a big change for me to be here in Turkey with a lot of Turks after spending 2 long years in States by myself without any Turks. I am more energetic now; I used to sit around a lot. Now I like doing stuff, organize, plan. I used to spend more time with friends than family, now I hardly want to see them. This is weird. I just want to be myself or family. I think it is just too much stimulation for my brain. Plus we went to Ankara, saw even more people, and came back today. I had a simple life in dc; it is going to take time.

Oh, the best thing, I have been constantly eating yummy food. As I said, it is the main purpose in life. I eat variety of things but I limit the amount.

My skin feels better, it feels and react to organics and nature right away.

Before I came. I wanted to go to bosphorus and taxim so bad, now I feel so good with my family I don t even wanna bother .funny.

I am not stressing out myself as I used to, I can’t find the reason I am just relaxed. No complaints. I didn’t miss anything not one thing about States yet. Just a few people. I want to go back to complete my education but there are also very good opportunities here I’d like to consider, we’ll see. It is early to say something.

One bad thing, people smoke a lot, that bothers me. Especially my parents smoke a lot and think it is normal. I am worried about their health.

There are things I am worried about in family that I don t want to get into now. Because I am happy to be here now, I don’t want to get depressed by thinking about issues that I can’t solve.

Later

Me

September, 1, 2005, Istanbul

Saturday, May 13, 2006

Gelenek ve Modern Bağlamında Doğu ve Bati


Günümüzde doğu ve batı diye iki ayrı medeniyetten söz etmek zor. Bunda küreselleşmenin, modernleşme sürecinin ve bugünlerde yükselmekte olan milliyetçilik hareketlerinin etkisi büyük. Bu durumu şöyle değerlendirebiliriz: Küreselleşme süreci toplumların ve insanların birçok değerini ortak bir düzleme getiriyor. Bu süreci bir aksiyon olarak kabul edersek, reaksiyon olarak kendi değerlerine sahip çıkmak, bir bakıma değişime karşı durmak milliyetçilik değerinin yükselmesi olarak karşımıza çıkıyor.

Modernleşme süreci değişik toplumlarda değişik biçimlerde sekilleniyor. Modernleşmenin Doğu ve Batı’daki anlamı farklılaşmakla kalmıyor, her ülkede de ayrı bir anlam taşıyor.

Avusturya bir ‘batı’ ülkesi. Başkent Viyana, saraylar ve müzelerle donanmış, müthiş bir tarihsel ve kültürel mirasa sahip. Modernliğin en önemli kazanımlarından olan teknoloji burada eskiyi terk edip yeniye sarılma olarak algılanmıyor, aksine sahip olunanı daha iyi bir konuma getirmek için çok kontrollü bir biçimde kullanılıyor. Şehri kuşatan reklam panoları dev şirketlerin tüketimi teşvik eden afişlerle değil, Mozart tanıtımlarıyla dolu. Yüzyıllardan beri süregelmiş kahve geleneği ise her sokak başında bulabileceğiniz otantik kafelerde devam ediyor, insanlar ‘modern’ olan Starbucks’da Frapucino’yu değil, klasik bir Viyana kafesinde Melange içmeyi tercih ediyor. Türkiye ise bu noktada tamamen farklı bir konumda. Bir kafe ya da restorana gittiğinizde, hele ki burası biraz ‘modern’ bir mekansa, Türk kahvesi bulmak neredeyse imkansız. Seçeneklerimiz arasında espresso, latté, nescafe, filtre kahve var ama asıl bize ait olan yok. Çünkü Türk kahvesi “eski” yi temsil ediyor. Bizimse modernleşmek, çağdaşlaşmak, “muasır medeniyetler seviyesi”ne ulaşmak için “yeni”ye ihtiyacımız var. Bu açıdan baktığımızda İtalya bizden daha gelenekçi, daha ‘eski’. Roma’da kahve dediğinizde size hemen espresso verir, hangi çeşitler olduğunu saymazlar. Türkiye’de herhangi bir mekanda kahve isteyin, alacağınız en basit cevap “Nescafe mi Türk mü” olacaktır. Şayet bu mekan “modern” ise seçenekleriniz çoğalacak, hatta Türk kahvesi bulma olasılığınız azalacaktır. Maalesef biz modernleşmeyi değerlerimizi terk edip ‘batılılaşmak’ olarak görüyoruz. Unutuyoruz ki bizim yeni addettiğimiz değerlere batı sahip çıkarak bugünkü popüler konumuna getirmiş. Nihayetinde biz onların kahvesini içerken “özenti” oluyoruz onlar ise “özgün”.

Bir başka ‘batı’ ülkesini ele alalım. Hollanda 16 milyonluk nüfusu ve 41,000 km²’lik yüzölçümüyle küçük sayılabilecek bir ülke. Sanılanın aksine başkent Amsterdam değil Lahey olsa da Amsterdam en önemli şehri. Arabaların yok denecek kadar az, bisikletlerin ise en fonksiyonel ve popüler ulaşım aracı olduğu, restoran ve kafelerde aydınlatma için mumların kullanıldığı gelenek ve modernin en çarpıcı sentezlerinden birini oluşturan Amsterdam aynı zamanda dünyanın en ‘liberal’ şehri olarak kabul ediliyor. Geleneksel çünkü dünyanın en pahalı şehirlerinden biri olmasına rağmen ulaşım ilkel (!) bir şekilde bisikletlerle sağlanıyor. Mumlar yalnızca dekorasyon için değil, aydınlatma için kullanılıyor. Osmanlı İmparatorluğu’ndan ithal edilmiş olan laleler hala ülkenin en önemli sembolü konumunda ve ciddi bir gelir kaynağı. Modern çünkü gelişmeyi düşünce bazında sağlamaya çalışıyor. İnsan haklarına, demokrasiye, ifade özgürlüğüne önem veriyor. Tabii ki göçmenler, uyuşturucu ve aşırı liberal tutum takındığı diğer meselelerde sorunlar yaşıyor, fakat gelenek- modern bağlamında değerlendirildiğinde iyi bir sentez yapabiliyor. Genel kanının aksine ‘batı’ geleneğine sahip çıkıyor, gelişimini bu çerçevede temellendiriyor.

‘Doğu’yu yeterince görmediğimden sağlıklı bir değerlendirme yapmam mümkün değil. Sanırım şunu söylemek yerinde olacaktır: Her kültür kendine özgüdür, kendi yapı ve özellikleriyle bir bütün olarak ele alınmalıdır. Maddi açıdan yeterli ‘refah’a sahip olmayan ülkelerin geri kalmış olarak nitelendirilmeleri haksızlık olur. Doğu da bilgi üretir fakat batı gibi emperyalist bir tutum içinde olmadığından bunu tanıtamaz ve ‘satamaz’. Teknoloji konusunda ise doğu, batı ile eşdeğer bir konuma gelmek üzeredir. Başta Japonya olmak üzere Uzakdoğu ülkeleri teknolojide hiç de yadsınamayacak başarılara imza atmaktadır. Çin, önleyemediği nüfus artışını muazzam bir işgücü ve üretime dönüştürerek, dünyada söz sahibi konuma gelmektedir. Doğu, sessiz ve derinden ilerleyerek yükselmektedir.

Tüm bu gelişmelerin ortasında Türkiye maalesef arada sıkışıp kalmıştır. Popülist bir modernleşme geçirmektedir. Bu süreci lehimize çevirmek bizim elimizde. Batı’nın imajını değil aklını kendimize örnek alabilirsek yani evimizden işimize giden bir otobüs varken sırf zenginlik sembolü olduğundan arabaya binip kitlenmiş trafikte kendimizi daha çok strese sokmak yerine, otobüsü tercih edip zamanımızı okuyup, kendimizi geliştirerek değerlendirebilirsek; interneti ‘chat’ yapmak için değil öğrenmek için kullanabilirsek; boş zamanlarımızı günden güne artan alışveriş merkezlerinde tüketim kurbanı olarak geçirmek ve sonunda ‘kredi kartı mağduru’ olmak yerine sosyal, kültürel, manevi ve sanatsal aktivitelerle değerlendirebilirsek işte o zaman hep istediğimiz, belki de başka ülkelere nasip olmayacak ‘Doğu- Batı Sentezi’ni gerçekleştirebiliriz.